گزیده ی تاریخ و ادبیات آذربایجانی - AZƏRBAYCAN TARİX VƏ ƏDƏBİYYATINDAN SEÇİLMİŞLƏR

آذربایجان تاریخ و ادبیاتیندان ، سئچیلمیشلر

هشدار به محققین و حقوقدانان هویت طلب آذربایجانی !

+0 به ین

سایت مجعول آذریها( ضدهویت آذربایجان)  منتسب به پان ارمنیهاوپانکوردیسم ، مذبوحانه سعی دارد با بوق کردن کتاب یک ارمنی بانام ایساک یونانسیان تاریخ قره باغ وآذربایجان را زیر سئوال ببرد!

 

سرویس اجتماعی وسیاسی چیچست نیوز: سایت مجعول آذریها( ضدهویت آذربایجان)  ا منتسب به پان ارمنیهاوپانکوردیسم ، مذبوحانه سعی دارد  با بوق کردن کتاب یک ارمنی بانام  ایساک یونانسیان  تاریخ قره باغ وآذربایجان را زیر سئوال ببرد!

 

فعالان مدنی باید کار فعالیت سایت مجعول آذریها را یکسره کنند وتکلیف این سایت نفرت پراکن وتحریفگررا روشن کنند.  

 

محققین ،تاریخدانان وحقوقدانان  هویت طلب آذربایجانی  می بایست درپاسخ به تحلیلهای مجعول وتحریفی این سایت همواره بهوش باشند.

 

محققین سریعا بررسی نمایند کتابی که توسط  ایساک یونانسیان در نشر هزار کرمان، در ١۵۰۰ نسخه و ٣٩٩ صفحه ،به صورت رنگی به چاپ رسانده مطالعه وپاسخهای درخوررا به تحریفگران تاریخ آذربایجان بدهند.

 

گفتنی است یونانسیان  نویسنده ارمنی است که هرگز قتل عام قره باغ آذربایجان  توسط دولت متجاوز ارمنستان را محکوم ننموده ودردفاع از دولت نامشروع ومتجاوزارمنستان مقالات وسخنرانیهایی را آزادانه دربرخی سایتهای معبوم الحال ووابسته به پان ایرانیستها ایرادنموده است.

سایتهای ایسکانیوز وایرانچهر، باشگاه خبرنگاران جوان ازجمله سایتهایی هستندکه کتب انتشاری وسخنرانی های  این نویسندوابسته به دولت ارمنستان را دربوق میگذارند . 

 

لینک سایت [اینجا   ] وروزنامه آلیک که به زبانی ارمنی وفارسی منتشرمیشود از دهه هفتاد زمان رفسنجانی  فعالیت داشته ودرسال ۱۳۹۰ رسما منتشرمیشود :

 

ازکتب چاپ شده یونانسیان درایران!:

 کتاب نسل کشی ارمنیان، ریشه ها و پیامدها (۱۹۱۵-۱۹۲۳م) به کوشش ایساک یونانسیان




آردینی اوخو

منیم آنام : بختیار وهابزاده

+0 به ین
ساوادسیز دیر

آدینیدا یازا بیلمیر

منیم آنام ....

آنجاق منه 

سای اوئیردیب 

آی اوئیردیب

aان واجبی 

دیل اوئیردیب 

منیم آنام ....

بو دیل ایله تانیمیشام 

هم سئوینجی 

همده غمی 

بو دیل ایله یاراتمیشام 

هر شعریمی ،

هر نغمه می

یوخ ، من هئچم ،

من یالانام 

کیتاب - کیتاب سوّزلریمیین

موّلیفی - منیم آتام!



آردینی اوخو

حمید تبریزی :تفکری دوباره در باره مفاهیم امثال سائره

+0 به ین
حکماوار اوزاخ ، کردیسی یاخین

 در امثال و حکم آذربایجان نکات نغز و گهر باری وجود دارد که متاسفانه عدم امکان نشر و پخش این آثار بدیع سبب شده که حتی بخش وسیعی از روشنفکران ایرانی نیز  چندان اطلاعی  از این منابع نداشته و در مواقعی، هنگام سخن راندن از گنجینه های فراموش شده مردم غیر فارس ، جاهلانه به موضع انکار می افتند. با توجه به پراکندگی گسترده جمعیت ترک آذربایجانی در ایران و یا ترک زبانانی از خانواده بزرگ زبان ترکی در سراسر کشور، معقول به نظر میرسد که با فراهم کردن مقدمات رسمیت بخشیدن به این زبان، شرایطی فراهم گردد تا اهل قلم، و هنرمندان این شاخه بزرگ از شهروندان ایرانی بتوانند آثار خلاقه خود را نشر کنند و جامعه چند فرهنگی را از انحصار غیرعادلانه تک زبانی خارج نمایند. با این تدبیر زبان و فرهنگ ملتی از سایه به روشنی درمی آید و از سوئی، به سخن مورخ نامدار ویل دورانت، تمدن بشری نیز از این" منیع فرهنگی و زبانی"  وقوف پیدا میکند. امثال و حکم آذربایجان به سبب ممنوعیت زبان کتبی از غنای بیشتری برخوردار است، چرا که به صورت شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و وقت آن رسیده که این گنجینه را ار درون سینه ها بیرون کشیده و آنها را به زیور چاپ آراست. برخی از این امثال طوری غنی و فراگیربوده و از واژه های بدیع و زیبائی ساخته شده که مشابه  آنها در زبان فارسی نیست. البته این سخن نه تنها در مورد امثال و حکم ، بلکه در مورد ضرب المثلهای آذربایجان نیز صادق است. به یک نمونه توجه کنید: ما میگوئیم" گئجه یئرینه ایشه ماغی بس دگیل، هله سحره  شیرین چایدا ایستیر" شب جا خیس کردنش کافی نبوده، صبح چائی شیرین هم میخواهد" که ترجمه آن چندان گیرا نمیتواند باشد و باید از مشابه همان در سایر زبانها نام برد. معمولا امثال و حکم در هر ملتی وجود دارد، و برخی از آنها در همه زبانها مشابه است که نشانگراشتراکات ملتها و مشابهتهای اجتماعی آنها در آن عرصه هاست. تنها غنای زبانی و ظرفیتهای آن است که کیفیت این امثال را تعیین  و انها را از یکدیگر متمایز میکند.در مثل معروف آذربایجانی، "اورتولو قاپیدان مین بیر بلا گئچر"، یعنی دری که بسته است، صاحبش را از هزار و یک بلا مصون میکند،  بسته بودن در، مفهوم تاریخی و ریشه دار در آذربایجان دارد- هزار و یک بلائی که در طول تاریخ از سوی مهاجمان داخلی و خارجی به این مرز و بوم شده، و نیز اندیشه مقاومت و محافظت، این مثل سائره را پدید آورده است. در این مثل واژه "در" نمادی است از خیل بیشمار ایستاد گیها و اشکال متفاوت جان سختیهای ملت آذربایجان. با این مثل گذشتگان ما توانسته اند پیام خود را زنده نگهدارند و با یک جمله زیبا و نغز، سینه به سینه نماد مقاومت ملتی را به اخلاف خود یادگار گذارند. امثال سیر کننده در زندگی روزانه یک ملت در واقع آئینه  زلالی است که بی هیچ واسطه ای  جوهر ذاتی آن مردم و خصلتهای ویژه آنها را در خود حمل میکند. بیشتر این امثال در زبان ترکی آذربایجانی بر آنند با تصویری از خود انسان و موجودیت تاریخی او بدهند، یعنی در این ژانر ادبی شما باخویشتن خویش در تماس قرار میگیرید، اینجا میدان عمل فراخ است و عین زندگی. وقتی گفته میشود" آی اینسان اولادی، اوزووی تانی" در اینجا خود مردم و افراد زنده هستند که با تو سخن میگویند،  در مورد خود شناسی و هویت یابی نیز سخنی دارم که در زیر میاید.   

 

داداش چوخ اوزاخ گئتمه، چوخ ساغا سولا ویرمیب، آوارا قالما. اوزووی دانلاما، نوولوب، شاعیر دئمییشکن" بو ویر سیندیر نه دیر" ، بیر یاواش اول ، گل دونیانی یئنیدن تانی، حیاتی، دیریلیکی بیر معنا ائت. بیر دون کئچمیشووه سیر ائت ، گور آتا بابالارون نئجه یاشارمیش. بیر زامانی دوشون، یلکن آتیله بیر گله جه که یول سال ، گور بو اینسان نه ذیروه لری آلیر .اینسانلیغی اینسان حاقلارین بیر دوشون، بیرجه دفعه گل اوزووی تانی. بیر چیخ چوله، چیخ طبیعته، بیر قیزیل گوللردن ایله، اونلارین عطرین آل، بیر داغ دوشونه قالخ، او گول چیچکلردن بیر ایلهام آل، بیر حیاتی دوشون، گور نئجه هارمونی بو طبیعتده وار. بیر گوزلرین آچ،  سیر ائت دونیانی. اوزونی تانی ین بیر موجود  اوزوندن واقت آرتیرماز باشقالارین تاپدیه. بیر دون اوز حیاتووا سیر ائت، اونون دونگه بوروخلارین تانی، بیر ده قارانلیق گوشه لرینه بیر ایشیق سپه له. شاعیریمیز نه گوزه ل بو معنانی سوز اینجیسیله بیزه دئیب:

"اینسان حقیقتین ایتیرن گوندن-باشی داشدان- داشا دگیر هر زامان،

سعادت جیرانی قاچیر اونوندن - سیلدیریم یوللاردا قالیر سرگردان "

 قوی سنی بو ایشیق ایشیقلاندیرسین، قوی سنی اوز دوغری ایچریندن قالخان مساج ویا خود ایلهام،  بیر اوز مهریبان کولکه سینده دینجه دسین.حیرت دونیاسندان بیراخیلماق لازیمدیر، بودا او زامان ممکون اولور کی اینسان اوز اوزون اوز آیناسیندا، اوز گوزگوسونه سیر ائده. سن بیر اوز گوزگووه سیر ائت، اوزووو زامانین آیناسیندا گور، بیر دور، دوشون، اندیشه میدانین گئنیشلندیر، سونرا بیر سیر ائت اوز وارلیغووا، اوز کیملیگیوه. آی اینسان بو مقامه گلیب چاتاندان سونرا، سن اوزون اوز سوزون، اوز دوشونجه ن، اوز ایدیالاریوی گور،او زامان بیر آز او آسیلی حالندان بوراخیلیرسان.

ده ده بابالاریمیز، ایگیت آنالاریمیز هر زامان حیاتین چتین گونلرینده بیزی دوزومه چاغیریب، بیرده، دونه –دونه تاپیشیریبلار کی حقی نن اولاخ. دوغروداندا" ناحق اولان عمرو باشا یئتیرمز". بو حیاتین دره –تپه لی یولوندا سن آی آذر اولادی بیر دون گئریه باخ، بیرده بو گونون طلباتین دوشون، گور ساباحین یولونا ساباح لازیم اولان ملزمه لرله اویغونلاشمیسان. بو بیر یول دیر، اونا حیات یولو دیورلر،

هر یول گئدن بو یولدا اول اوزی اوز یوکون داشیاجاق، دوغرودور، بیزیم داهی اینساتلاریمیز، گنجه لی نیظامی کیمی سوز اوستادلاریمیز دیور، "باشارسان هامینین یوکونو سن چک"،بوردا بیر اینجه نوکته وار.  اول  اوز یوکووی چکمه لی سن. بو یوک هر اینسانین اوزونون دوشونجه سینه باغلیدی. بو یوک، بو مسئولیت، بیر درین دوشونجه دن نشئت تاپیر، اینسان توپراقدان ئونجه، اوز اوزون، اوز میللتین، اوز جمعییتین تانیمالیدیر. او جمعییت کی اونون دیلین بیلیر، اونون کیملیگین رسمییته تانیر، اوندان بیر نورمال، طبیعی باغلانتی سی وار.

بیر داها فورمادا دئماخ اولارکی بیزده، میلیونلار ایراندا یاشیین آذربایجانلی بیر عائله دن، بیر آنادان آیریلمیشوخ. بوتون تورک دیللی اینسانلار اورال آلتای یا اورواسیاتیک عائله سیندن آیریلیب، حیاتین دوام ائدیب، و بو گونه قدر اوز وارلیگین دونیا عرصه سینده ثبوت ائدیبدی. بو تاریخ بویوندا یوزلر دیل محو اولوب، مینلر مدنیتلر آرادان گئدیب و او استحقاقلاری اولماین، او گوجلری اولماییب بو گونه قدر قالسین و اوزون زامانین تهلکه لریندن قورویوب ، محافظه ائتسین.

آدربایجانین تورک میللتی اوز تاریخی قودرتلرین، اوز علمی، کولتورل شعورلارین گوستریب، تاریخده یاشایب، اوزلرین بو اوزون  قرینه لردن کئچیردیب، و سسلرین، نظرلرین بیزیم زامانا دک ساخلیوبلر. بو گون آذربایجانین وارلیغی، هر آذربایجانلینین اوز کوکونه قایدماسیندا معنا تاپیر. اونا گوره ده ده قور قورد داستانلاریندا بولوت قره چورلو شعره چکرسن، بویله یازیز:

"آی اینسان اولادی، گل اوزووی تانی".

بوردا بیزه بیر درین فیکیر وئریلیر. هر تورک دیللی بیر اینسان آذربایجاندا و یا ایرانین هر بیر یئرینده یاشیور یاشاسین، او اوزونه قایدیب، او ایللر بویو آلیاناسیون دئمه لی مرض و خسته لیکدن آیلمالیدی. دونیادا ایللر بویودور آسیمیلاسیون و اینداکتریناسیون(indoctrination and assimilation)  سیاستلری آذربایجان میللتین اوزون اوزوندن اوزاخلاشدیریب، و اوزگه منافعین قوروماقا، او باشقا ارزشلره، پرنسیپلره دوغرو گئدیب. نه ایسه، بو گون تاپدالانمیش میللتلر، اوز دیل، اوز حضورلارین باشی اوجالیقلا اعلام ائدیلله. "آتا مثللریله دئسم، آی قارداش :حوکماوار اوزاخ، کردیسی یاخین" بو نئچه میلیونلی میللت، بیر توپلوم، بیر کوتله یا بیر توتالیته کیمی بو گون اوزون گوستریر. یرتیب داغیدماغینان دا اولماز بیر میللتین کوکون یئر اوستوندن چیخارداسان. بیر میللت سوزودور، او میللت کی تاریخلرده یاشیوب، شاعیرلری دونیا خریطه سینده ایز بوراخیب، شاعیرلری، سوز اوستادلاری قالیجی اثرلر یارادیب، عالیملری دونیا مدنییتینه بهره لر وئریب واثر بوراخیبلار. بو گون دونیا دگیشیب، گئریده قالان میللتلر آیلیب، اوز تاریخلرین اوز اللریله، اوز اراده لریله یازماق ایستیرله. بو بیر چوخ ساده بیر موضوعدور.

بو دور سوزون جوهری، غوغا ائتماخ اینسانی اوز دوشونجه سیندن، منطقیندن آیرار، اونو هیجانلار عالمینده غرق ائده ر. اوزون تاپیپ، اوزون تانییب، بیلن آدام، اول اوز یولون ایشیقلاندیرار، یولدا قالانلاردان ال توتار. آ قارداش، آ باجی، منیم عزیزیم، اوز یولون چاشان، اوز اوزوندن دالیا قالان، اوز یولونا نور جالامایان، اوزی چالیشیب تاپمایان، نه جوره یول گئدیب، آیری اینسانلارا دا یاردیم ائده بیلر.  بو گون دو.نیا بیر عمومی رنسانس استاتوسوندادیر. داها دوغروسو، سرحدلر،سینیرلر ، مرزلر اینترنت و انفورماتیک ملزمه لریله داها معناسین الدن وئریر. بو گون  بیر گلوبال عائله تشکیل تاپیر. آذربایجان بالالاریدا، خصوصا ایران آذریلری بو عائله یه قوشولورلار. بو عائله ده اینسانلار صلحه دوغرو یول گئدیر، آنا تورپاقی یا "پلانت ارس" قورومالیدیلار. یوخسا دونیا بویله ساواشلارلا، اراضی ایشغالچیلارلا داها باشا گئده بیلمز.. بو شرایطده، هر بیر اینسان اوز بورکون قاباقینا قویوب، بیر دوشونمه لیدیر.ائله" حکماوار اوزاخ   کردیسی یاخین" مثلینده بو وضعیتلره گوره، افاده ائدیبله. آی عزیز اوخوجوم، چوخ اوزاغا گئتمه، بیر دون، اوزووی بیر عادل آدام کیمی،  ایچری آینادا تماشا ائت. آذربایجان آتالار سوزلرینده دئمیشکن، "باشقالاریندا چوپو گورورسن، امما اوزونده ّدیه نه یی یوخ". بو مقامه چاتماخ بو گون اینسانی اوز وارلیغینا یاخینلادیر. اونو اوزی نن تانیش ائدیر.آذربایجانین خالق مثللرینده درین معنالار یاتیب. دئمک اولار کی بو مثللردن بویوک ادبیات ژانرلاری یارانیر.  همان "آی اینسان اولادی اوزووی تانی" سوزوندن، بئله دئمک اولارکی، همان اینسان " آزیب اوزلوگوندن ایتگین دوشندن-قورد کیمی اوزونون قانینی ایچیر". بو گون بو مثلین مصداقین بو گونکو دونیادا ایضاحلا گورمک اولور. بیر اینسان ایزین بو دونیادا توتوب گئدسن، بیرده بیر دونیادا کئچن ماجرالارا دریندن باخسان، بو مثلین عینیتین گوره بیلرسن. آذربایجان دیلینده یازیلاردان بیریده عمادالدین نسیمی نین اوچ جیلدده اثرلری نین ایچینده بو مثللرین رل اویناماسین گوره بیلرسیز. (آردی وار)




آردینی اوخو

یئددی سین یا هفت سین؟؟

+0 به ین
یئددی  سین یا هفت سین؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟


به هنگام تحویل سال از تمامی برکت های زندگی نمونه ای را در سفره تحویل سال می گذارند تا این برکت ها از سال کهنه به سال نو منتقل شود و به این ترتیب جریان زندگی ادامه یابد ...
 ...
برکت لردن یئددی سین قویماق!
از آنهایی که برکت به حساب می آیند هفت تایش را گذاشتن.
در بحث از اصطلاح ((هفت سین)) لازم است که پسوند ((- سین)) در ترکی توضیح داده شود.همانگونه که همه زبانشناسان می دانند در پاره ای از زبانها از جمله لاتین، زبان یونانی، زبان روسی، زبان ترکی...اسم و صفت صرف می شود که به declension  موسوم است. درترکی هنگامی که اسم یا صفت در وضعیت ((رائی)) (accusative) باشد و در صورتی که به مصوّت ختم شود پسوند ((سین)) خواهد گرفت، مثل: ((آتاسین گوردوم=پدرش را دیدم)) چون واژه آتا(پدر) به مصوّت ختم می شود پس در وضعیت ((رائی)) پسوند ((- سین)) گرفته است. از این رو است که این نمونه از واژه ها که در پی می آید نیز در همان وضعیت پسوند ((_ سین)) خواهند گرفت: آتا، دده سین، باجی سین، اوجاسین، کولگه سین...
درمورد عددها نیز همینگونه است. عددهای ایکی(2)، آلتی(6) نیز در وضعیت ((رائی)) پسوند ((- سین)) خواهد گرفت، مثل: ایکی سین 2سین (2تایش را)، آلتی سین 6سین (6تایش را)، یئددی سین 7سین(7تایش را)، اون ایکی-سین 12سین، ییرمی سین 20سین(20تایش را )، اللی سین 50سین(50تایش را)...
 
معمای سفره تحویل سال
به هنگام تحویل سال از تمامی برکت های زندگی نمونه ای را در سفره تحویل سال می گذارند تا این برکت ها از سال کهنه به سال نو منتقل شود و به این ترتیب جریان زندگی ادامه یابد.
این برکت ها عبارتند از:
1.گؤی برکتی و آیدین لیق (برکت آسمان و روشنایی)
2.سو برکتی (برکت آب)
3.یئر برکتی (برکت زمین)
4. حیوان برکتی (برکت حیوانی)
5.آغاج برکتی (برکت درخت)
6.آل وئر برکتی (برکت دادو ستد)
7. گؤیه رمک برکتی (برکت رویش از سال کهنه به سال نو)
همانطور که ملاحظه می شود از ((گؤی)) (آسمان) شروع شده و به ((گؤیه رمک)) (روئیدن) ( گؤی {آسمان}، ار{دارای حرکت}، مک{علامت مصدر} به سوی آسمان حرکت کردن ختم می گردد.
قرآن و آینا (آینه) به عنوان برکت آسمانی و روشنایی ( که آن هم از آسمان است).وازه های ((آینا)) و ((آیدینلیق)) با ((آی))= (ماه) مرتبطند و نام دیگر آینه یعنی ((گوزگو)) با مجموعه وازگانی ((گون)) (خورشید) مرتبط است.(قبل از اسباب کشی به خانه ی جدید نیز اول قرآن و آینه برده می شود.)
سو (آب) به عنوان برکت آب ، علاوه بر خود آب در حایی است که ماهی هست با گذاشتن ماهی (قرمز که رنگ مبارک است) به عنوان برکت آب، حالا هم که خوردن ماهی در شب عبد همه گیر شده (بهره مندی از برکت آب)
قووورغا (گندم و عدس برشته، قرمز گون به نشانه ی مبارکی و رد نحوست زمستان ) به عنوان برکت خاک و زمین، در جاهایی نیز سمنو.
بویانمیش یومورتا (تخم مرغ رنگ شده با پوست پیاز، رنگ قرمز، رنگ مبارک به نشانه ی رد نحوست زمستان) به عنوان برکت حیوانی.
آلما، اییده...(سیب، سنجد....به رنگ قرمز، رنگ مبارک و به نشانه ی رد نحوست زمستان)
سیککه (سکّه)، به عنوان برکت دادو ستد.
گؤیه رتی (روییدنی) ، سبزی رویانده شده به عنوان سمبل انتقال زایش و رویش از سال کهنه به سال نو. اکنون ببینیم با این هفت مورد چکار می کنند . در آغاز سال باید تک تک افراد از همه این موارد استفاده کنند تا برکت به وجودشان منتقل گردد.برکت آب است که البته در قدیم همه جا امکان پذیر نبود.گندم، عدس و... را برشته می کنند . پس از تحویل سال می خورند. در چاهایی که سمنو رسم باشد نیز با خوردن از سمنو، درواقع، برکت خاک را به وجود خود منتقل می کنند.
باقرار دادن تخم مرغ پخته در سفره و خوردن آن پس از تحویل سال در واقع از برکت حیوانی بهره منمد شده برکت آن را به خود منتقل می سازند.
قرار دادن میوه هایی از قبیل سیب و سنجد و..(آن هایی که تا آن زمان شادابی خود را حفظ می کنند) با خوردن آنها در واقع از برکت درخت بهره مند می شوند.
با قرار دادن سکّه، در سفره و سپس حفظ آن در طول سال (شاید هم درجیب) در واقع برکت دادو ستد را به خود منتقل می کنند.
رویاندن و سبز کردن سبزه، گذاشتن آن درسفره و در نهایت انداختن آن به صحرا سمبلی است از انتقال و استمرار رویش از سال کهنه به سال جدید.
به این ترتیب برکت از سال کهنه به سال نو منتقل شده و در نتیجه تداوم می یابد. واین تفکر اسطوره ای است که در ضمن منطق عینی، واقعی و رئالیستی خود را نیز در خود دارد، من یکی که منطق ((سرکه)) و ((سماق)) و... را نفهمیدم که جز سر از تفکر خرافه ای در آوردن چیز دیگری نیست آن هم به کمک برخی از اساتید دانشگاه.


آردینی اوخو

نقل از : http://azadazarbaycan.arzublog.com/post/71049

+0 به ین

اولین واژه تورک کجا آمده است ؟ و به چه معنی است؟


اولین بار نام تورک که در کتیبه‌های آشور و آکاد آمده است - این قوم سالهای قبل از میلاد و حدود 8۰۰۰ سال پیش در نواحی نزدیک اورمیه میزیستند .




این واژه برای اولین بار در کتیبه‌های اکاد و آشور اومده Turukkaeans (Turukkum، Turukku) مردم باستان خاور نزدیک در مناطق شمال غربی ایران در عصر برنز بودند. به طور خاص، آنها در حوضه آبریز اورمیه و دره‌های کوه‌های شمال غربی زاگرس ساکن بوده‌اند.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸]

هزاران سال قبل از میلاد مسیح، اقوام باستانی تورک در شاخه‌های مختلف جداگانه و ۳–۴ هزار سال قبل از میلاد مسیح می‌زیسته‌اند. بعدها این واژه به صورت عام برای تمام اقوام ترک به کار رفت، اولین بار نام تورورک که بعدها تبدیل به کلمه ترک برای تمامی اقوام ترک شده در کتیبه‌های آشور و آکاد آمده است- این قوم سال های قبل از میلاد و قبل از مانناها یعنی قبل تر از ۷۰۰۰ سال پیش در این نواحی زندگی می‌کردند.[۹]

ف. آغاسی اوغلو در کتاب «آذر خالقی» می‌گوید که این واژه می‌تواند از واژه شهر اورورک uruk شهر باستانی در ماوراء نهر و تمدن سومر گرفته شده باشد [۱۰] و با توجه به واژه سازی سومر این واژه Ti uruk ki بوده است که به معنای جنگجویان شهر اورورک بوده‌اند و در تاریخ اغلب اقوام از نام یک شهر نشات گرفته‌اند. مثلاً : ساکنین شهر اور - تاجرین شهر لاقاش و حتی اسم قوم آکاد از شهر اقاده که توسط سارگون ساخته شد آمده است. همچنین نام قوم یهود نیز از شهر نیپوّر که در سومری به NI.BI.RU ki نوشته می‌شود گرفته شده است [۱۱]. دو جمله از کتیبه‌ها بدین صورت است " Turuk düşmanı çıxdı və (…) yə getdi. O, Kakkulatimi işğal etdi… Bu hücumdan bəri turukların sayı çox görünmür, ancaq arta bilər. Onlar gəlməyə davam edəcək". دشمن توروک ظاهر شد و به ... رفت. آنها کاککولاتیمی را اشغال کردند ... بعد از این هجوم تعداد توروکلر زیاد گشت و بیشتر هم می‌شوند آنها به این هجوم‌ها ادامه خواهند داد.[۱۲]

"Başçıları Lidaya ilə birlikdə turuklar savaşa girib, iki şəhəri dağıtdılar" سران ارتش با لیدیا و توروک‌ها در حال جنگ هستند. دو شهر نابود شدند.[۱۳]


منابع :

F. Cəlilov – Azər xalqı, II. nəşri Bakı, 2006
Q. Qeybullayev – Azərbaycan türklərinin təşəkkül tarixindən, Bakı, 1994
Z. Bünyadov, Y. Yusifov – Azərbaycan tarixi, Bakı, 2006
Azərbaycan tarixi, Bakı, 1994, s.80.
Ziyafet Eyvazova - "LÂTİN ALFABESİNDEN KİRİL ALFABESİNE, KİRİL ALFABESİNDEN LÂTİN ALFABESİNE GEÇİŞ SÜREÇLERİNDE AZERBAYCAN BASINI" - Ankara-2008. s.26.
Зийадхан Нябибяйли - "ЗЯНЭЯЗУРУН АЛТУН ТАЪЫ ЛАЧЫН" - Бакы - 2009. s.156, 253.
Азярбайжан Милли Елмляр Академийасы Ялйазмалар Институту вя «Елм вя тящсил» няшриййаты - Филолоэийа мясяляляри No. 8. Бакы – 2013. ISSN 2224-9257. s.6-13.
Казымов Г. Ш. Мцасир Азярбайъан дили. Морфолоэийа. Бакы, «Нурлан» , 2010. s.4-6.
F. Cəlilov – Azər xalqı, II. nəşri Bakı, 2006 səh. 40 – 46
F. Cəlilov – Azər xalqı, II. nəşri Bakı, 2006 səh. 40 – 46
Türk-Azərbaycan bədii düşüncəsinin ilkin qaynaqları. Bakı: Elm, 2007.188 s.
اسناد ماری № 21
اسناد ماری №25


آردینی اوخو